انجمن مهندسی سازه ایران مهندسی سازه و ساخت 2476-3977 13 05 2026 07 23 Data-Driven Analysis of Claim-Causing Factors in Water and Wastewater Projects Using a Decision Support System Approach شناسایی، تحلیل و مدیریت عوامل بروز ادعا در پروژه‌های آب و فاضلاب با رویکرد داده‌محور و سیستم پشتیبان تصمیم 239725 10.22065/jsce.2026.538327.3785 FA هادی شکیبازاهد استادیار، گروه مهندسی عمران- مدیریت ساخت، دانشکده مهندسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران. 0009-0008-9950-1636 وحید رحیمی دانشجوی کارشناسی ارشد عمران مدیریت ساخت دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار ایران 0009-0004-2423-0780 Journal Article 2025 08 08 Contractual claims are among the most critical challenges in construction projects, often leading to cost overruns, time delays, and quality deterioration. This study aims to identify and analyze the key factors causing claims in water and wastewater projects in Mashhad using a combined data-driven and analytical approach. In the first stage, the influencing factors were identified through document review and expert interviews. Based on these results, a questionnaire was developed and the collected data were analyzed using SPSS software and the Friedman test to obtain an initial ranking of the claim-causing factors. In the next stage, a predictive model for claim occurrence was developed using the Random Forest algorithm. The results demonstrated that the model achieved an accuracy of 87%, indicating a high level of reliability. In addition, structural analysis based on Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) revealed that ambiguity in contract terms, unforeseen site conditions, and weak resource management are among the most influential causes of claims. Furthermore, the TOPSIS method was applied to grade and prioritize projects in order to support effective and structured decision-making. The results confirm that integrating data-driven approaches with decision support systems can significantly reduce disputes and costs, enhance transparency, strengthen trust between contractual parties, and improve the overall efficiency of construction projects. The proposed framework provides a practical foundation for the development of intelligent decision support systems aimed at proactive and systematic claim management in project-oriented organizations. ادعاهای قراردادی یکی از مهم‌ترین چالش‌های پروژه‌های عمرانی به شمار می‌روند که می‌توانند موجب افزایش هزینه‌ها، تأخیر در اجرای پروژه و کاهش کیفیت شوند. پیچیدگی فنی و مدیریتی پروژه‌های زیربنایی، به‌ویژه در حوزه آب و فاضلاب، همراه با عدم قطعیت‌های محیطی و قراردادی، زمینه بروز اختلافات و ادعاها را تشدید می‌کند. از این رو، استفاده از رویکردهای علمی، نظام‌مند و داده‌محور برای شناسایی و مدیریت عوامل بروز ادعا ضرورتی اجتناب‌ناپذیر است.<br><br>در این پژوهش با هدف شناسایی و تحلیل عوامل بروز ادعا در پروژه‌های آب و فاضلاب مشهد، از یک رویکرد ترکیبی شامل تحلیل کیفی، روش‌های آماری و الگوریتم‌های یادگیری ماشین استفاده شده است. ابتدا عوامل مؤثر از طریق بررسی اسناد و انجام مصاحبه با خبرگان استخراج شد. سپس با طراحی پرسش‌نامه و تحلیل داده‌ها با آزمون فریدمن، رتبه‌بندی اولیه عوامل انجام گرفت. در ادامه، برای پیش‌بینی وقوع ادعا از الگوریتم جنگل تصادفی و برای تحلیل روابط ساختاری بین متغیرها از مدل‌سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی استفاده شد. همچنین به‌منظور اولویت‌بندی پروژه‌ها، روش تصمیم‌گیری چندمعیاره تاپسیس به‌کار گرفته شد.<br><br>نتایج نشان داد که مدل جنگل تصادفی با دقت ۸۷ درصد از توان پیش‌بینی مناسبی برخوردار است و ابهام در قراردادها، شرایط پیش‌بینی‌نشده و ضعف در مدیریت منابع از مهم‌ترین عوامل بروز ادعا محسوب می‌شوند. رتبه‌بندی پروژه‌ها نیز بیانگر کارایی رویکرد پیشنهادی در پشتیبانی از تصمیم‌گیری مدیران پروژه است.